Każdego roku, po zamknięciu budżetu, przychodzi moment politycznego i finansowego rozliczenia władz miasta. Mowa o procedurze absolutoryjnej czyli o jednym z najważniejszych mechanizmów kontroli, jakimi dysponuje Rada Miasta wobec Prezydenta.
O ile terminologia, może kojarzyć się szerzej z uzyskaniem wyższego wykształcenia i zakończeniem okresu studiów, to w kontekście polityki lokalnej nabiera ona zupełnie innego znaczenia. Chodzi bowiem o odpowiedź na jedno zasadnicze pytanie: czy budżet uchwalony na poprzedni rok został wykonany prawidłowo? Podobny mechanizm stosowany jest w spółkach prawa handlowego, gdzie Zgromadzenie Wspólników/Akcjonariuszy rozlicza zarząd spółki z realizacji wyznaczonych zadań.
Absolutorium nie jest plebiscytem popularności prezydenta ani ogólną oceną wszystkich decyzji podejmowanych przez urząd. To przede wszystkim formalna ocena sposobu gospodarowania publicznymi pieniędzmi. Radni sprawdzają, czy dochody i wydatki były realizowane zgodnie z planem, czy inwestycje prowadzono w zaplanowanym zakresie, czy zmiany w budżecie miały uzasadnienie oraz przede wszystkim, czy miasto właściwie zarządzało swoim majątkiem.
Cała procedura, opisana w ustawie o samorządzie gminnym i ustawie o finansach publicznych, regulowana jest przez ściśle określony kalendarz. Pierwszy ważny termin przypada 31 marca. Do tego dnia Prezydent Miasta przedstawia Radzie Miasta Poznania sprawozdanie roczne z wykonania budżetu, sprawozdania z wykonania planów finansowych jednostek miejskich oraz informację o stanie mienia. To obszerny pakiet dokumentów, który pokazuje, jak wyglądały finanse miasta po zakończeniu roku: jakie były dochody, na co wydano środki, które zadania udało się zrealizować, a które wymagały przesunięć lub korekt.
Następny podpunkt w terminarzu przypada 31 maja. Wtedy prezydent przekazuje radzie roczne sprawozdanie finansowe miasta. W przypadku Poznania dokument ten podlega również badaniu przez biegłego rewidenta. To istotny element całej procedury, bo radni otrzymują nie tylko materiały przygotowane przez urząd, lecz także zewnętrzną opinię o sprawozdaniu finansowym.
Kluczową rolę odgrywa Komisja Rewizyjna. To ona bierze pod lupę najważniejsze dokumenty: sprawozdanie finansowe, opinię biegłego rewidenta, sprawozdanie z wykonania budżetu wraz z opinią Regionalnej Izby Obrachunkowej oraz informację o stanie mienia komunalnego. Komisja analizuje, czy wykonanie budżetu odpowiadało uchwale budżetowej i czy sposób prowadzenia finansów miasta nie budzi zastrzeżeń.
Po zakończeniu tej analizy Komisja Rewizyjna przygotowuje własne stanowisko. Do 15 czerwca przedstawia Radzie Miasta Poznania wniosek w sprawie absolutorium dla prezydenta. Może rekomendować jego udzielenie albo odmowę. Przygotowuje także projekt uchwały w tej sprawie. Wniosek komisji, podobnie jak wcześniejsze dokumenty budżetowe, ma nie tylko znaczenie formalne. Jest faktycznym sygnałem, jak radni oceniają wykonanie budżetu za poprzedni rok.
Ostateczna decyzja należy jednak do całej rady. Do 30 czerwca Rada Miasta Poznania podejmuje uchwałę w sprawie udzielenia absolutorium prezydentowi z tytułu wykonania budżetu. Zanim dojdzie do głosowania, radni zapoznają się z pełnym zestawem dokumentów i opinii. Dopiero na tej podstawie mogą zdecydować, czy sposób realizacji budżetu zasługuje na akceptację.
Udzielenie absolutorium oznacza, że rada pozytywnie oceniła wykonanie budżetu. Nie oznacza to jednak, że radni zgadzają się ze wszystkimi decyzjami prezydenta ani że kończy się debata o kierunku rozwoju miasta. Absolutorium dotyczy konkretnego obszaru: realizacji planu finansowego za miniony rok. Odmowa udzielenia absolutorium ma znacznie poważniejszy ciężar. Jest wyrazem braku akceptacji dla sposobu wykonania budżetu i może uruchomić dalsze konsekwencje – prawne i polityczne. Z tego powodu głosowanie absolutoryjne należy do najważniejszych momentów w rocznym kalendarzu samorządu.
W Poznaniu i innych dużych miastach, procedura ta ma szczególne znaczenie ze względu na skalę budżetu. Obejmuje on transport publiczny, inwestycje drogowe, edukację, pomoc społeczną, kulturę, gospodarkę komunalną, ochronę środowiska i wiele innych zadań, które bezpośrednio wpływają na codzienne życie mieszkańców. Analiza wykonania budżetu pozwala sprawdzić, czy zaplanowane działania rzeczywiście zostały zrealizowane i w jakim zakresie.
Dla mieszkańców absolutorium może wydawać się techniczną procedurą pełną sprawozdań, opinii
i uchwał. W rzeczywistości jest to jeden z najważniejszych momentów publicznej kontroli nad finansami miasta. To wtedy przyjrzeć się można temu, jak samorząd wydawał pieniądze, jakie zadania potraktował priorytetowo i jak zarządzał majątkiem należącym do wspólnoty. Procedura udzielania absolutorium jest więc nie tylko urzędowym obowiązkiem. Stanowi moment, w którym liczby zapisane w budżecie zostają skonfrontowane z rzeczywistością, a opinia publiczna, w tym mieszkańcy mogą zobaczyć, jak władze miasta rozliczają się z pieniędzy publicznych.
fot. Rada Miasta Poznania
