Problemy ze zdrowiem psychicznym nie zawsze pojawiają się nagle. Często rozwijają się stopniowo – pojawiają się problemy ze snem, spadek energii, napięcie, lęk, obniżony nastrój lub poczucie przytłaczającego przeciążenia.
Gdy pojawiają się takie sygnały, warto wiedzieć, gdzie szukać pomocy i czym różni się wsparcie psychologa, psychoterapeuty oraz psychiatry.
Choć wszyscy ci specjaliści zajmują się zdrowiem psychicznym, ich role są różne. Warto je poznać, aby w trudnym momencie wybrać odpowiednią formę wsparcia.
Mówiąc najprościej: psycholog pomaga lepiej zrozumieć trudności, uporządkować emocje, może też przeprowadzić diagnozę psychologiczną. Psychoterapeuta prowadzi regularny proces terapii, nastawiony na zmianę sposobu przeżywania, myślenia i reagowania. Psychiatra natomiast jest lekarzem – diagnozuje i leczy zaburzenia psychiczne, a jeśli są ku temu wskazania medyczne, może przepisać leki, wystawić receptę, skierowanie lub zwolnienie lekarskie.
Psycholog – wsparcie w rozpoznaniu problemu
Psycholog to osoba po studiach magisterskich z psychologii. Zajmuje się przede wszystkim rozumieniem trudności psychicznych, wsparciem emocjonalnym i diagnozą psychologiczną. Jego wybór to często dobry pierwszy krok, zwłaszcza wtedy, gdy ktoś jeszcze nie wie, czego dokładnie potrzebuje, i chce po prostu uporządkować swoją sytuację. Konsultacja psychologiczna pomaga nazwać problem, przyjrzeć się objawom i zastanowić się, jaka forma pomocy będzie najlepsza.
Do psychologa można zgłosić się m.in. w sytuacji:
- przewlekłego stresu i napięcia,
- trudności w relacjach,
- kryzysu życiowego i zdarzeń obciążających emocjonalnie (np. strata, rozstanie, choroba lub zmiana pracy),
- poczucia zagubienia,
- spadku motywacji,
- trudności rodzinnych lub wychowawczych.
Psycholog nie jest lekarzem, dlatego nie przepisuje leków i nie prowadzi leczenia farmakologicznego. Jeśli uzna, że potrzebna jest ocena medyczna, może zasugerować konsultację psychiatryczną.
Psychoterapeuta – wsparcie w długofalowej zmianie
Psychoterapeuta to specjalista przygotowany do prowadzenia psychoterapii. Może być psychologiem, lekarzem albo osobą z innym wykształceniem, która ukończyła odpowiednie szkolenie psychoterapeutyczne.
Kwalifikacje osób prowadzących psychoterapię są opisane m.in. w przepisach dotyczących ochrony zdrowia psychicznego oraz świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. W praktyce warto zwrócić uwagę na ukończone szkolenie, certyfikat lub etap szkolenia, nurt pracy, doświadczenie oraz korzystanie z superwizji.
Psychoterapia jest procesem, a nie jednorazową konsultacją. Polega na regularnej pracy nad sposobem przeżywania, myślenia, reagowania i budowania relacji.
Psychoterapia może być pomocna, gdy:
- trudności są przewlekłe lub nawracające,
- problem powraca mimo prób jego rozwiązania,
- pojawia się poczucie „utknięcia w miejscu”,
- emocje są trudne do regulowania,
- relacje są źródłem stałego napięcia,
- pacjent chce lepiej zrozumieć swoje schematy i potrzeby.
W zależności od nurtu psychoterapia może koncentrować się bardziej na aktualnych trudnościach, schematach zachowania albo wcześniejszych doświadczeniach.
Psychiatra – gdy objawy wymagają konsultacji lekarskiej
Psychiatra to lekarz specjalizujący się w diagnozowaniu i leczeniu zaburzeń psychicznych. Oznacza to, że musi mieć prawo wykonywania zawodu lekarza.
Psychiatra może ocenić stan psychiczny pacjenta z medycznego punktu widzenia, postawić diagnozę, zlecić dodatkowe badania oraz – jeśli są wskazania – zaproponować leczenie farmakologiczne. Plan leczenia ustala na podstawie rozmowy, wywiadu, badań diagnostycznych oraz oceny stanu psychicznego i somatycznego pacjenta.
Może wystawiać zwolnienie lekarskie, recepty i skierowania, jeżeli wynika to z oceny stanu zdrowia. Może również zdecydować o skierowaniu do szpitala, na psychoterapię albo na oddział dzienny. Lekarz psychiatra może wystawić e-ZLA również podczas wizyty prywatnej, jeśli ma odpowiednie uprawnienia.
Konsultacja psychiatryczna jest szczególnie ważna, gdy objawy są nasilone lub wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie, np. przy:
- długotrwałym obniżeniu nastroju,
- podejrzeniu depresji,
- nasilonym lęku lub napadach paniki,
- zaburzeniach snu
- trudnościach z koncentracją i codziennym funkcjonowaniem,
- objawach psychotycznych,
- myślach i zamiarach samobójczych,
- autoagresji.
Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra?
Czym się różnią i do kogo udać się w pierwszej kolejności?
W wielu sytuacjach pierwszy krok to konsultacja psychologiczna. Pozwala omówić trudności, uporządkować objawy i sprawdzić, czy wystarczające będzie wsparcie psychologiczne, czy lepiej od razu rozważyć psychoterapię albo konsultację psychiatryczną. Psycholog bywa też pomocny wtedy, gdy pacjent nie wie, do jakiego specjalisty powinien się udać.
Do psychiatry warto zgłosić się bezpośrednio, gdy objawy są silne, trwają długo, wyraźnie zaburzają codzienne funkcjonowanie albo pojawiają się sygnały wymagające oceny medycznej, takie jak myśli samobójcze, autoagresja, objawy psychotyczne, bardzo nasilony lęk, podejrzenie depresji lub poważne zaburzenia snu.
Do lekarza psychiatry w trybie ambulatoryjnym nie jest wymagane skierowanie. Może być ono potrzebne do psychologa lub psychoterapeuty w ramach NFZ oraz do szpitala psychiatrycznego, z wyjątkiem stanów nagłych.
Kiedy działać natychmiast?
Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, ryzyko zrobienia sobie krzywdy, nasilona autoagresja, objawy psychotyczne, gwałtowne pogorszenie stanu psychicznego lub poczucie utraty kontroli nad zachowaniem, nie należy czekać na planową konsultację.
W takiej sytuacji można zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub 999, zgłosić się na SOR albo do najbliższej izby przyjęć szpitala psychiatrycznego. W nagłych przypadkach osoba z zaburzeniami psychicznymi może zgłosić się do szpitala psychiatrycznego bez skierowania, a o dalszym postępowaniu decyduje lekarz.
Czy można korzystać z kilku form pomocy jednocześnie?
Tak. Psychiatra może prowadzić leczenie farmakologiczne, psychoterapeuta pracować nad mechanizmami psychicznymi, a psycholog wspierać w diagnozie lub bieżących trudnościach.
Takie połączenie pozwala spojrzeć na sytuację szerzej, ale zawsze powinno być dopasowane do konkretnej osoby i jej aktualnego stanu zdrowia.
Centrum Zdrowia AGVITA: w trosce o zdrowie psychiczne Poznaniaków
Jeśli zauważasz u siebie stres, lęk, obniżony nastrój lub poczucie przeciążenia, możesz skonsultować się z wybranym specjalistą w Centrum Zdrowia AGVITA przy ul. Promienistej 6 w Poznaniu.
Rejestracja pod numerem telefonu: 533 336 877 lub 533 677 877
Artykuł powstał we współpracy merytorycznej z lek. Krystianem Markiewiczem, rezydentem psychiatrii przyjmującym Pacjentów w Centrum Zdrowia AGVITA.
