Dawne Kolegium Jezuickie i jego refektarz są dziś miejscem obrad Rady Miasta Poznania, gdzie miejscy radni podejmują wiele istotnych dla Poznania decyzji. Jednak mało kto wie, jakie tajemnice i znaczenie kryją historyczne freski odnalezione na ścianach i sklepieniu refektarza przed kilkoma laty.
Przez ponad dwa stulecia freski pozostawały ukryte pod warstwami farby, zapomniane przez historię. Dziś znów zachwycają, symboliką i kunsztem wykonania, przypominając o czasach, gdy w tym miejscu nie debatowali miejscy radni, lecz do posiłków zasiadali jezuiccy zakonnicy.
Historyczne freski
Historia fresków prowadzi do roku 1732, kiedy ukończono budowę kolegium jezuickiego (obecnie głównej siedziby Urzędu Miasta Poznania). Obecna Sala Sesyjna pełniła wtedy funkcję refektarza, czyli klasztornej jadalni. Właśnie dla tego reprezentacyjnego wnętrza powstał wyjątkowy cykl malarski, który historycy sztuki zgodnie przypisują franciszkaninowi, ojcu Adamowi Swachowi. Choć artysta nie pozostawił swojej sygnatury, charakter dzieła i analiza stylistyczna nie pozostawiają większych wątpliwości co do autorstwa.
Los fresków zmienił się wraz z likwidacją zakonu jezuitów w 1773 roku. Budynek przeznaczono na cele świeckie, a dekoracje najprawdopodobniej zamalowano. W ten sposób niezwykłe malowidła zostały skazane na wieloletnie milczenie. Paradoksalnie to właśnie warstwy farby ochroniły je przed zniszczeniem, pozwalając przetrwać do naszych czasów.
Najbardziej imponującym elementem dekoracji jest centralna scena sklepienia przedstawiająca „Świątynię Mądrości”. Widzimy monumentalną rotundę wspartą na siedmiu kolumnach, nawiązującą do biblijnych opisów z Księgi Przysłów. W jej wnętrzu przy stole z chlebem i winem zasiada kobieca personifikacja Mądrości. Poniżej artysta ukazał grupę lamentujących ludzi, tworząc sugestywny kontrast pomiędzy duchowym światłem, a ludzkim cierpieniem. Całość otaczają łacińskie cytaty ze Starego Testamentu, które wzmacniają teologiczne przesłanie kompozycji.
fot. materiał partnera
Po obu stronach sklepienia znajdują się dwie mniejsze sceny o równie bogatej symbolice. Jedna przedstawia znaną z Biblii walkę Samsona z lwem, symbol zwycięstwa nad przeciwnościami i triumfu wiary. Druga ukazuje „Ucztę Mądrości” – niezwykle rozbudowaną alegorię. W centrum siedzi uskrzydlona postać Mądrości, zajmując honorowe miejsce przy bogato zastawionym stole. Towarzyszą jej święci Piotr i Paweł oraz dwaj jezuiccy zakonnicy. Chrystus podaje chleb, a anioł nalewa wino. To obraz wspólnoty, duchowego pokarmu i jedności Kościoła.
Wokół głównych scen rozciąga się imponująca galeria świętych i błogosławionych związanych z zakonem jezuitów. Można rozpoznać między innymi Ignacego Loyolę, Stanisława Kostkę, Andrzeja Bobolę czy Jana de Goto. Co szczególnie cenne, ich łacińskie podpisy zachowały się w bardzo dobrym stanie, dzięki czemu współcześni badacze nie mają wątpliwości co do tożsamości większości przedstawionych postaci.
Nie mniej interesujące są rozmieszczone pomiędzy nimi medaliony ukazujące jezuickich kardynałów. Czas nie był jednak dla nich łaskawy. Część podpisów uległa zatarciu, a trzy wizerunki zostały całkowicie zniszczone. Konserwatorzy i historycy sztuki podjęli się jednak niezwykle ciekawego zadania. Wiedząc, że do 1733 roku zakon jezuitów wydał dokładnie dziesięciu kardynałów, mogli ustalić, kogo brakowało na sklepieniu. Aby nie zacierać granicy między autentykiem a współczesną rekonstrukcją, brakujące postacie odtworzono jedynie szkicowo, w odcieniach sepii. To przykład odpowiedzialnej konserwacji, która nie udaje historii, lecz pomaga ją zrozumieć.
Szczególne miejsce zajmuje w kompozycji Jan Kazimierz Waza przedstawiony w stroju kardynalskim. To wizerunek wyjątkowy, ponieważ większości Polaków monarcha kojarzy się przede wszystkim z królewską koroną. Na fresku oglądamy go jeszcze przed objęciem tronu. Po jego bokach umieszczono orła i lwa przynoszących koronę oraz berło – czytelny symbol przyszłej królewskiej godności i przeznaczenia.
Przywracając blask poznańskiemu dziedzictwu
Przez dziesiątki lat nikt nie przypuszczał, że nad głowami uczestników miejskich obrad kryje się tak wyjątkowe dzieło. Dopiero w 2018 roku rozpoczęto prace konserwatorskie, które doprowadziły do odsłonięcia dekoracji na około jednej piątej powierzchni sklepienia. Odkrycie okazało się na tyle ważne, że zdecydowano się rozszerzyć badania i renowację także na ściany pomieszczenia. Dziś wnętrze odzyskało swój historyczny charakter dzięki szaroniebieskiej kolorystyce inspirowanej pierwotnym, barokowym wystrojem.
Salę Sesyjną im. Wojciecha Szczęsnego Kaczmarka można podziwiać podczas otwartych dla mieszkańców sesji Rady Miasta Poznania – harmonogram obrad jest dostępy na stronie internetowej Rady Miasta Poznania. Uczniowie poznańskich szkół mają możliwość poznać wszystkie tajemnice zarówno historii fresków, jak i zasad funkcjonowania samorządu terytorialnego podczas lekcji obywatelskich organizowanych przez Biuro Rady Miasta. Zachęcamy poznańskie placówki oświatowe do organizacji takich wycieczek.
