Poznańska radna pyta o możliwość wpisania tradycji żandarów z Ławicy na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Miasto zleciło w tej sprawie opinię ekspercką, która miała odpowiedzieć, czy zwyczaj spełnia wymagane kryteria i czy procedura może zostać uruchomiona.
Z opinii przygotowanej przez dr Karolinę Dziubatę-Smykowską z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu wynika, że żandary z Ławicy wpisują się w rozumienie niematerialnego dziedzictwa kulturowego przyjęte w konwencji UNESCO. To zwyczaj o charakterze świątecznym, łączący elementy obrzędowe i widowiskowe, który jednocześnie pełni ważną funkcję integracyjną dla lokalnej społeczności.
Badania etnograficzne wskazują, że jest to wciąż żywa tradycja, przekazywana między pokoleniami mieszkańców dzielnicy. Co więcej, jej znaczenie wykracza poza samą formę pochodu czy obrzędu, bo buduje poczucie wspólnoty.
Jednocześnie z opinii jasno wynika, że kluczowy dla całego procesu nie jest sam fakt „uznania” tradycji przez instytucje. Ważna jest zgoda i inicjatywa społeczności, która ją tworzy. Zgodnie z zasadami wynikającymi z konwencji UNESCO z 2003 roku, wpis na krajową listę nie może zostać dokonany odgórnie. Wniosek musi wyjść od tzw. depozytariuszy, czyli osób realnie praktykujących zwyczaj i uznających go za część swojej tożsamości. To oni muszą wyrazić zgodę, uczestniczyć w przygotowaniu dokumentacji i wskazać swoich przedstawicieli.
Oznacza to, że nawet pozytywna opinia ekspercka i zainteresowanie miasta nie wystarczą, by uruchomić procedurę wpisu. Konieczne jest aktywne działanie samej społeczności Ławicy, która musiałaby przygotować wniosek wraz z opisem tradycji, dokumentacją oraz planem jej ochrony i przekazywania dalej. Dopiero taki zestaw trafia do dalszej oceny na poziomie krajowym.
Eksperci zwracają też uwagę, że żandary nie budzą zastrzeżeń etycznych i mieszczą się w ramach przyjętych przez UNESCO zasad ochrony dziedzictwa. Oznacza to, że z punktu widzenia merytorycznego nie ma przeszkód, by rozważać ich wpis. Spełniony musi być jednak warunek podstawowy – realne zaangażowanie i zgoda mieszkańców.
Tradycja może więc zostać objęta ochroną, jednak decyzja nie zapadnie w urzędzie ani na poziomie eksperckim. Musi ją podjąć społeczność Ławicy.
Czytaj także: Dlaczego kalkulator hipoteczny to najlepszy punkt wyjścia dla kredytobiorcy?
